Share on Facebook Share on Twitter Share on Linkedin

iStock 1002836014

Οι αντιοξειδωτικές ουσίες είναι μόρια τα οποία μπορούν να επιβραδύνουν ή να εμποδίσουν την οξείδωση άλλων μορίων. Οξείδωση είναι μια χημική αντίδραση η οποία ουσιαστικά μεταφέρει ηλεκτρόδια από μια ουσία σε ένα οξειδωτικό μέσο. Αυτές οι χημικές αντιδράσεις δημιουργούν ελεύθερες ρίζες οι οποίες ξεκινούν αλυσιδωτές αντιδράσεις, που οδηγούν στην καταστροφή των κυττάρων μας, συμπεριλαμβανομένου και του γενετικού υλικού των κυττάρων. H δράση τους σχετίζεται άμεσα με το πως δρα το οξυγόνο μέσα στον οργανισμό. Για την παραγωγή ενέργειας, κάθε κύτταρο μέσα στον οργανισμό χρειάζεται συνεχή χορήγηση οξυγόνου. Για αυτό τον λόγο το οξυγόνο είναι βασικό στην ζωή.

Απλά παραδείγματα για την οξειδωτική δράση που αναφέραμε πιο πάνω είναι:

  • Το μαύρισμα του μήλου ή αχλαδιού όταν κοπεί.
  • Το τάγγισμα του λαδιού.

Όμως, όταν χώσετε το μήλο ή αχλάδι σε χυμό πορτοκαλιού ή λεμονιού. Επίσης, αν η βιταμίνη Ε προστεθεί σαν συντηρητικό στο φυτικό λάδι μειώνει το ρυθμό του ταγγίσματος.

Στον ανθρώπινο οργανισμό συμβαίνει μια παρόμοια διαδικασία. Οι ελεύθερες ρίζες μπορεί να προκαλέσουν οξείδωση ή καταστροφή των κυττάρων και μπορεί να είναι ο λόγος  (ή ένας απο τους λόγους) για προβλήματα υγείας όπως: καρκίνος, αρτηριοπάθειες, έμφραγμα, καταράκτης, αρθριτικά και κάποια μορφή επηδείνωσης που επέρχεται με το γήρας. Οι αντιοξειδωτικές ουσίες που εξουδετερώνουν την δράση των ελευθέρων ριζών είναι: β - καροτίνη, βιταμίνη C, βιταμίνη Ε. Μερικά ένζυμα που περιέχουν ορισμένα ιχνοστοιχεία - σελίνιουμ, χαλκός, ψευδάργυρος, μαγγάνιο καθώς και οι φυτικές ίνες δρουν σαν αντιοξειδωτικές ουσίες.

Οι αντιοξειδωτικές ουσίες βοηθούν στην μετατροπή των ελευθέρων ριζών σε “άκακες” άχρηστες ουσίες που αποβάλλονται πριν να προκαλέσουν κακό. Σε μερικές περιπτώσεις οι αντιοξειδωτικές ουσίες  μπορεί να βοηθήσουν στο να διορθώσουν μερική από την ζημιά που έχουν κάνει οι ελεύθερες ρίζες στα κύτταρα. Οι αντιοξειδωτικές ουσίες αλληλοσυμπληρώνονται μεταξύ τους και επειδή δουλεύουν σαν ομάδα έλλειψη/υπερβολική ποσότητα απο μια απο αυτές μπορεί να δράσει αρνητικά στο σύνολο.

Φυσικά αντιοξειδωτικά όπως οι βιταμίνες C και Ε, τα καροτενοειδή, οι πολυφαινόλες (όπως τα φλαβονοειδή), το σελήνιο αποτελούν ωφέλιμα συστατικά των φρούτων, των λαχανικών, του ελαιολάδου, του κρασιού και άλλων τροφίμων. Οι αντιοξειδωτικές ιδιότητες αυτών των συστατικών θεωρούνται υπεύθυνες για πλήθος ωφέλιμων αποτελεσμάτων στον ανθρώπινο οργανισμό. Τα αντιοξειδωτικά βοηθούν τον ανθρώπινο οργανισμό να αντισταθεί στις βλάβες που προκαλούν οι ελεύθερες ρίζες, οι οποίες προκύπτουν από πολυάριθμες αντιδράσεις κατά τις οποίες τα κύτταρα χρησιμοποιούν το οξυγόνο για την παραγωγή ενέργειας. Τρόφιμα τα όποια είναι πλούσια σε αντιοξειδωτικές ουσίες είναι κατά κύριο λόγο τα φρούτα και τα λαχανικά, όπως τα πορτοκάλια, οι φράουλες, τα βατόμουρα, τα κεράσια, ο αρακάς, το σπανάκι, η πιπεριά, η ντομάτα, το κουνουπίδι και το μπρόκολο. Ο γενικός κανόνας είναι ότι όσο πιο έντονα και σκούρα χρωματισμένο είναι το φρούτο και το λαχανικό τόσο πιο ουσιαστική είναι η δράση του. Πέρα από τα φρούτα και τα λαχανικά, αντιοξειδωτικές ουσίες εμπεριέχονται και σε τροφές που πρέπει να καταναλώνονται με μέτρο όπως το κόκκινο κρασί και η σοκολάτα, αλλά και το μέλι και το τσάι. Η μαύρη σοκολάτα, ενώ έχει έντονη αντιοξειδωτική δράση, η ανάμειξή της με γάλα καταστρέφει την αντιοξειδωτική της δράση.

Υπάρχει αυξανόμενο ενδιαφέρον γύρω από τη χρήση των αντιοξειδωτικών ως συστατικά των λειτουργικών τροφίμων και ως συμπληρώματα διατροφής, σε υψηλές δόσεις ή κάτω από δεδομένες συνθήκες, τα αντιοξειδωτικά συστατικά των λειτουργικών τροφίμων μπορεί να έχουν τοξική δράση. Τα αντιοξειδωτικά, είτε στην φυσική τους μορφή, είτε ως συμπληρώματα διατροφής, θεωρείται ότι έχουν αντικαρκινικές ιδιότητες. Ωστόσο νεότερα δεδομένα καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι δεν μειώνουν πάντα τον κίνδυνο εκδήλωσης καρκίνου, και μπορεί να είναι και θέμα δοσολογίας αλλά και χρονικής τοποθέτησης και διάρκειας της χορήγησης των αντιοξειδωτικών. Αξίζει να σημειωθεί ότι, παλαιότερες μελέτες είχαν δείξει ότι η αυξημένη κατανάλωση αντιοξειδωτικών μπορεί να εξουδετερώνει τις επιβλαβείς επιδράσεις των ενεργών μορφών οξυγόνου (ROS). Ωστόσο, αν και κάποιες προκαταρκτικές έρευνες είχαν δείξει ότι όντως τα αντιοξειδωτικά συντελούν στην καταπολέμηση του καρκίνου, τελικά οι αντιοξειδωτικές ουσίες των τροφών δεν πετύχαιναν να μειώσουν τη συχνότητα του καρκίνου σε προοπτικές κλινικές μελέτες. Η χρήση των αντιοξειδωτικών σε περίπτωση καρκίνου θα πρέπει να γίνεται προσεκτικά και πάντα με καθοδήγηση.

 

 Οδηγίες διατροφής και άσκησης για πρόληψη καρκίνου (American Cancer Society)

  • Διατήρηση κανονικού βάρους του σώματος με σωστή διατροφή και άσκηση. Τα παιδιά και οι έφηβοι με αυξημένο βάρος σώματος πρέπει να προσαρμόσουν το βάρος τους ανάλογα με την ηλικία και το ύψος τους
  • Φυσική δραστηριότητα
    • Συνιστάται φυσική δραστηριότητα διάρκειας περίπου 60 λεπτών την ημέρα, 5 μέρες την εβδομάδα
  • Υγιεινή διατροφή βασισμένη κυρίως στα φυτικά προϊόντα
  • Να καταναλώνονται τουλάχιστον 5 μερίδες την ημέρα φρούτων και λαχανικών (μια μερίδα είναι ένα μικρό μήλο)
  • Να αποφεύγονται τα επεξεργασμένα σιτηρά
  • Να περιορίζεται η κατανάλωση του κόκκινου κρέατος εκτός αν συστηθεί λόγω σημαντικής σιδηροπενίας
  • Να περιορίζεται η κατανάλωση αναψυκτικών
  • Φροντίστε να διατίθενται στα σχολικά κυλικεία μόνο προϊόντα που είναι σύμφωνα με την υγιεινή διατροφή

 

Αντιοξειδωτικές ουσίες στην πρόληψη και θεραπεία του καρκίνου

Μερικές από τις αντιοξειδωτικές ουσίες που υπάρχουν στη διατροφή μας είναι:

η βιταμίνη Α, το β-καροτένιο, η βιταμίνη C, η βιταμίνη Ε,το σελήνιο και τα φλαβονοειδή.

  • Βιταμίνη Γ: (πηγές: Εσπεριδοειδή, ντομάτες, πράσινα φυλλώδη λαχανικά, πατάτες)
  • Βιταμίνη Ε: (πηγές: Σιτηρούχα προϊόντα, φυστίκια, ξηροί καρποί, μαύρο ρύζι, φυτικά λάδια, αλεύρι βρώμης)
  • β-καροτίνη (βιταμίνη Α): (πηγές: Μαϊντανός, καρότα, κολοκυθάκια, γλυκοπατάτες, κολοκάσι, χρυσόμηλα, πεπόνι, σπανάχι, εσπεριδοειδή, σπαράγγια )
  • Φυτικές Ίνες: (πηγές: Σιτηρούχα/ πιτυρούχα, χόρτα, φρούτα )
  • Σελίνιουμ: (πηγές:Θαλασσινά, δημητριακά και σπόροι: ανάλογα με την περιεκτικότητα του χώματος σε σελίνιουμ)
  • Catechins (tannins): (πηγές: Ψάρια, μούρα )

Το ενδιαφέρον για τα αντιοξειδωτικά είναι μεγάλο, διότι η μεγάλη αντιοξειδωτική δράση των φυσικών τροφών και η καλύτερη απορρόφησή τους από τον ανθρώπινο οργανισμό –σε σύγκριση με αυτή των φαρμάκων– είναι από τους κύριους παράγοντες, που οδηγούν στη μακροζωία.

 

Δρ. Ελένη Ανδρέου, RDΝ, LD

Κλινική Διαιτολόγος

Πρόεδρος Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

ΠΙΣΩ ΣΤΑ ΑΡΘΡΑ